Anal aşama (İng: anal stage), Sigmund Freud’un psikoseksüel gelişim kuramında, yaklaşık 1-3 yaş arasını kapsayan ve libidonun anal bölgeye odaklandığı ikinci gelişim evresidir.
Anal aşamada çocuk, dışkılama işlevi üzerinde kontrol sağlamaya başlar ve bu süreçte haz ile gerilimi deneyimler. Tuvalet eğitimi bu dönemin merkezi olayıdır ve ebeveynlerin bu süreçteki tutumu, Freud’a göre kişilik gelişimini kalıcı biçimde etkileyebilir.
Freud’a göre tuvalet eğitiminde aşırı katı ve cezalandırıcı bir yaklaşım “anal tutuk” (anal-retentive) kişilik özelliklerine yol açabilir: aşırı düzenlilik, inatçılık, cimrilik ve kontrol ihtiyacı. Tersine, çok gevşek ve ilgisiz bir yaklaşım ise “anal atılgan” (anal-expulsive) kişilik özelliklerini besleyebilir: dağınıklık, savurganlık ve düzensizlik.
Modern gelişim psikolojisi, Freud’un bu dönemdeki vurgusunu büyük ölçüde kabul etmese de tuvalet eğitiminin özerklik gelişimi açısından önemini teyit eder. Erik Erikson’un psikososyal gelişim kuramında bu döneme karşılık gelen “özerkliğe karşı utanç ve kuşku” aşaması, çocuğun bağımsızlık duygusunun temellerinin atıldığı kritik bir dönemdir.
Ayrıca bakınız: Psikoseksüel Gelişim, Freud, Oral Aşama, Fallik Aşama, Erikson, Özerklik