Ceza ehliyeti (İng: criminal capacity veya criminal responsibility), bir bireyin işlediği suçun hukuki sorumluluğunu taşıyıp taşıyamayacağına, yargılama sürecine anlamlı bir şekilde katılıp katılamayacağına dair yapılan hukuki ve psikolojik değerlendirmedir.
Ceza ehliyeti değerlendirmesi, adli psikolojinin temel uygulama alanlarından biridir. Bu değerlendirmede kişinin suç anında zihinsel durumu, gerçekliği algılama kapasitesi, davranışlarının sonuçlarını anlama yetisi ve iradesini yönlendirme becerisi incelenir. Türk Ceza Kanunu’nda (TCK Madde 32) akıl hastalığı nedeniyle ceza ehliyetinin kaldırılması veya azaltılması düzenlenmiştir.
Değerlendirme süreci genellikle bir adli psikiyatrist veya klinik psikolog tarafından yapılır ve kişinin kognitif işlevleri, psikiyatrik öyküsü ve suç anındaki mental durumu kapsamlı şekilde incelenir. Örneğin, ağır bir psikotik atak sırasında suç işleyen bir bireyin ceza ehliyetinin bulunmadığına karar verilebilir; bu durumda kişi cezai yaptırım yerine tedavi altına alınır.
Çocuklar söz konusu olduğunda, yaşa bağlı ceza ehliyeti de gündeme gelir. Türk hukukunda 12 yaşından küçük çocuklar ceza ehliyetine sahip değildir; 12-15 yaş grubunda ise algılama ve davranış yönlendirme kapasitesi bireysel olarak değerlendirilir.
Ayrıca bakınız: Adli Psikoloji, Kriminolojik Psikoloji, Psikopatoloji