Hipotalamus (İng: hypothalamus), beynin tabanında, talamusun altında yer alan küçük ama hayati bir beyin yapısıdır. Endokrin sistem ile sinir sistemi arasında köprü görevi görerek organizmanın homeostazını (iç dengesini) düzenler.
Hipotalamus, boyutlarına oranla son derece geniş bir işlev yelpazesine sahiptir: vücut sıcaklığının düzenlenmesi, açlık ve tokluk sinyallerinin yönetimi, susuzluk ve su dengesinin kontrolü, uyku-uyanıklık döngüsünün düzenlenmesi, cinsel davranışın koordinasyonu ve stres tepkisinin başlatılması (HPA ekseni aracılığıyla) başlıca görevleri arasındadır.
Hipotalamus, hipofiz bezini (pitüiter bez) doğrudan kontrol ederek endokrin sistemin “komuta merkezi” işlevini üstlenir. Salgılatıcı ve baskılayıcı hormonlar aracılığıyla büyüme hormonu, tiroid stimüle edici hormon, kortizol ve cinsiyet hormonlarının üretimini düzenler.
Psikoloji açısından hipotalamus, motivasyon ve duyguların fizyolojik temelini oluşturur. Lateral hipotalamus hasarı afajiye (yemek yememe), ventromedial hipotalamus hasarı ise hiperfajiye (aşırı yeme) yol açar. Stres tepkisinde hipotalamus, kortizol salgılanmasını tetikleyerek savaş ya da kaç tepkisini başlatır.
Ayrıca bakınız: Talamus, Limbik Sistem, Amigdala, Hipofiz, Homeostaz, Stres, Hormon, Motivasyon