Olumlu ceza (İng: positive punishment), istenmeyen bir davranışın ardından hoş olmayan bir uyaran eklenerek o davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığının azaltılması sürecidir. B.F. Skinner’ın edimsel koşullanma kuramının temel kavramlarından biridir.
“Olumlu” kelimesi burada iyi anlamında değil, bir şeyin eklenmesi anlamında kullanılır. Davranışın ardından ortama hoş olmayan bir uyaran eklenir. Örneğin bir çocuğun kurallara uymadığında uyarı alması, hız limitini aşan bir sürücünün ceza yemesi veya sınıfta konuşan bir öğrenciye görev verilmesi olumlu ceza örnekleridir.
Olumlu ceza kısa vadede davranışı bastırabilir ancak araştırmalar uzun vadeli etkinliğinin sınırlı olduğunu göstermektedir. Cezalandırılan birey, davranışı cezalandırıcının yokluğunda sürdürebilir. Ayrıca fiziksel ceza (dayak), çocuklarda saldırganlık, düşük özsaygı ve ruh sağlığı sorunlarıyla ilişkilendirilmiştir.
Modern çocuk psikolojisi ve ebeveynlik yaklaşımları, cezadan ziyade pozitif pekiştirme, doğal sonuçlar ve yapıcı sınır koyma stratejilerini önerir.
Ayrıca bakınız: Negatif Ceza, Pozitif Pekiştirme, Negatif Pekiştirme, Edimsel Koşullanma, Skinner, Davranış Değiştirme