Şema (İng: schema), bireyin deneyimlerinden oluşturduğu, bilgiyi organize etmeye ve yorumlamaya yarayan bilişsel yapılardır. Jean Piaget tarafından bilişsel gelişim kuramında merkezi bir kavram olarak kullanılmıştır.
Şemalar, bireyin dünyayı anlamlandırmasını sağlayan zihinsel çerçeveler olarak işlev görür. Bir “restoran şeması” örneğinde, kişi restorana girdiğinde ne yapacağını (oturmak, menüye bakmak, sipariş vermek) bilir çünkü bu deneyim şema olarak kodlanmıştır. Piaget’ye göre çocuklar, çevreleriyle etkileşim kurarak şemalar oluşturur ve bunları özümleme (yeni bilgiyi mevcut şemaya uyarlama) veya uyumsama (şemayı yeni bilgiye göre değiştirme) yoluyla sürekli güncellerler.
Klinik psikolojide şema kavramı farklı bir boyut kazanmıştır. Jeffrey Young’ın şema terapisi yaklaşımında, erken dönem uyumsuz şemalar (early maladaptive schemas) kişinin kendisi, başkaları ve dünya hakkında oluşturduğu olumsuz ve kalıcı örüntülerdir. Terk edilme, kusurlu olma, başarısızlık gibi şemalar, çocukluk döneminde karşılanmayan temel duygusal ihtiyaçlardan kaynaklanır.
Ayrıca bakınız: Şematik İşleme, Bilişsel Gelişim, Piaget, Özümleme, Uyumsama, Bilişsel Psikoloji