Teori (İng: theory), gözlemlenen olguları açıklamak, anlamlandırmak ve gelecekteki olayları öngörmek amacıyla oluşturulan sistematik ve tutarlı açıklama çerçevesidir. Bilimsel bir teori, hipotezlerin tekrarlanan deneysel testlerle desteklenmesi sonucu oluşur.
Psikolojide teoriler, insan davranışının ve zihinsel süreçlerin “neden” ve “nasıl”ını açıklamaya çalışır. Bir teori, birbirleriyle ilişkili kavramlar, tanımlar ve önermeler bütünüdür ve test edilebilir hipotezler üretir. Örneğin, Bowlby’nin bağlanma kuramı, bebeğin birincil bakım verenle kurduğu bağın niteliğinin yetişkinlik ilişkilerini etkileyeceğini öngörür — bu öngörü ampirik olarak test edilebilir ve edilmiştir.
Günlük dilde “teori” sözcüğü genellikle “tahmin” veya “fikir” anlamında kullanılır, ancak bilimsel bağlamda teori çok daha güçlü bir anlama sahiptir. Bilimsel bir teori, kapsamlı kanıt tarafından desteklenen ve bilim topluluğu tarafından kabul görmüş bir açıklama modelidir. Darwin’in evrim teorisi veya Einstein’ın görelilik teorisi, “sadece birer tahmin” değil; binlerce araştırmayla doğrulanmış güçlü açıklama çerçeveleridir.
Psikolojide tek bir birleşik teori yoktur; farklı yaklaşımlar (psikodinamik, davranışçı, bilişsel, hümanistik, biyolojik) aynı olguları farklı perspektiflerden açıklar.
Ayrıca bakınız: Hipotez, Bilimsel Yöntem, Deney