Bilişsel Harita (İng: cognitive map), bireyin çevresindeki mekânsal ilişkileri, nesnelerin konumlarını ve rotaları zihinsel olarak temsil ettiği içsel bir modeldir. Edward Tolman tarafından 1948’de fare deneyleri üzerinden kavramlaştırılmıştır.
Tolman, farelerinin labirentte yiyecek olmadan bile çevreyi keşfederek bir bilişsel harita oluşturduğunu göstermiştir. Bu kavram, öğrenmenin yalnızca uyaran-tepki bağlantılarıyla (davranışçı görüş) değil, çevrenin zihinsel temsilinin oluşturulmasıyla da gerçekleştiğini ortaya koyarak bilişsel psikolojinin gelişimine katkıda bulunmuştur.
İnsanlarda bilişsel haritalar, bir şehirde yön bulma, evin içinde karanlıkta yürüme veya bir alışveriş merkezinde mağazaların konumunu hatırlama gibi günlük aktivitelerde sürekli kullanılır. Hipokampüs, bilişsel haritaların oluşturulmasında merkezi bir rol oynar; John O’Keefe’nin 2014 Nobel Ödülü alan araştırması, hipokampüsteki “yer hücreleri”nin mekânsal temsil için temel olduğunu göstermiştir.
Bilişsel haritalar yalnızca fiziksel mekânla sınırlı değildir. Kavramlar, sosyal ilişkiler ve soyut bilgi alanları da zihinsel haritalama yoluyla organize edilebilir. Bu genişletilmiş anlam, bilgi mimarisi ve kullanıcı deneyimi tasarımı gibi alanlarda da kullanılmaktadır.
Ayrıca bakınız: Bilişsel Süreçler, Öğrenme, Bellek, Bilişsel Gelişim