İleri derecede zeka geriliği (İng: severe intellectual disability, eski adıyla severe retardation), bireyin zihinsel işlevlerinin ve uyumsal davranışlarının belirgin şekilde sınırlı olduğu, IQ puanının 20-35 aralığında yer aldığı bir zihinsel yetersizlik derecesidir.
DSM-5 sınıflandırmasında “ağır düzeyde zihinsel yetersizlik” olarak tanımlanan bu durum, kavramsal, sosyal ve pratik uyumsal alanlarda ciddi sınırlılıklarla karakterizedir. Bu düzeydeki bireyler genellikle temel öz bakım becerilerinde (yemek yeme, giyinme, tuvalet eğitimi) sürekli desteğe ihtiyaç duyarlar. Dil gelişimi çoğunlukla çok sınırlıdır; bireyler basit kelimeler veya cümleler kullanabilir ya da alternatif iletişim yöntemlerine başvurabilir.
İleri derecede zeka geriliğinin nedenleri arasında genetik bozukluklar (Down sendromu, Fragile X sendromu), doğum öncesi enfeksiyonlar, doğum komplikasyonları ve erken çocukluk döneminde beyin hasarı sayılabilir. Erken müdahale programları, özel eğitim ve yapılandırılmış çevre düzenlemeleri bu bireylerin yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir.
Günümüzde “zeka geriliği” terimi yerine daha saygılı bulunan “zihinsel yetersizlik” (intellectual disability) terimi tercih edilmektedir. Amerikan Psikiyatri Birliği ve Dünya Sağlık Örgütü bu terminoloji değişikliğini benimsemiştir.
Ayrıca bakınız: Zeka, Zeka Testleri, Gelişim Psikolojisi, Özel Eğitim