Montreal Bilişsel Değerlendirme (İng. Montreal Cognitive Assessment, MoCA), Ziad Nasreddine tarafından 1996’da geliştirilen ve 2005’te yayımlanan, hafif bilişsel bozukluğu (HBB) saptamada yüksek duyarlılık gösteren bir bilişsel tarama ölçeğidir.
Tanım
MoCA, tek sayfalık bir test formudur ve 10-15 dakika içinde uygulanır. Toplam puan 30 üzerindendir ve genellikle 26 ve üzeri normal kabul edilir. Eğitim düzeyi 12 yıl veya altında olan bireylere otomatik olarak 1 puan eklenir.
Kuramsal Arka Plan
Nasreddine, MoCA’yı MMSE’nin hafif bilişsel bozulmayı tespit etmedeki yetersizliğini gidermek için geliştirdi. MMSE’nin tavan etkisi nedeniyle, demansın erken evrelerini ve HBB’yi ayırt etmedeki duyarlılığı düşüktü. MoCA, bu boşluğu doldurmak üzere yönetici işlevler, dikkat ve soyut düşünme gibi daha zorlu bilişsel alanlara ağırlık verdi.
Ölçek yaklaşık 100 dile çevrilmiştir; Türkçe dahil pek çok dilde geçerlik-güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. 2019’dan itibaren resmi kullanımı için klinisyenlerin MoCA Test çevrimiçi sertifikasyon programını tamamlaması gerekmektedir.
Klinik Görünüm
MoCA, sekiz bilişsel alanı değerlendirir:
Görsel-uzamsal/Yönetici işlevler (5 puan): İz sürme testi (B formu), küp kopyalama ve saat çizme alt testleri.
İsimlendirme (3 puan): Üç hayvanın (aslan, gergedan, deve gibi) isimlendirilmesi.
Bellek (puansız kayıt, sonraki 5 puan): Beş kelime iki kez söylenir, hasta tekrar eder. Test sonunda hatırlaması istenir.
Dikkat (6 puan): Sayı dizisi tekrarı (düz ve ters), harf vuruş testi, 100’den 7’şer geri sayma.
Dil (3 puan): Cümle tekrarı, kelime akıcılığı.
Soyutlama (2 puan): İki kelime arasındaki benzerliğin açıklanması.
Gecikmiş geri çağırma (5 puan): Başlangıçta öğretilen beş kelimenin hatırlanması.
Yönelim (6 puan): Zaman ve yer yönelimi.
Uygulama Alanları
MoCA, demans taraması, felç sonrası bilişsel değerlendirme, Parkinson hastalığında bilişsel bozulmanın izlenmesi, çoklu skleroz, HIV ile ilişkili bilişsel bozukluk ve şizofrenide bilişsel işlev değerlendirmesi gibi pek çok klinik durumda kullanılır. MMSE’ye kıyasla hafif bilişsel bozulmayı saptamada duyarlılığının daha yüksek olduğu çok sayıda çalışmayla gösterilmiştir.
İlişkili Kavramlar
MoCA, MMSE ile birlikte günümüzün iki yaygın bilişsel tarama aracıdır. Ayrıntılı bilişsel profil gerektiren durumlarda her iki araç da yerini nöropsikolojik bataryalara bırakır; WAIS ve bellek testleriyle birlikte kapsamlı değerlendirmeye entegre edilir.