Morfojenez (İng: morphogenesis), bir organizmanın veya bir sistemin biçim, yapı ve organizasyonunun oluşma ve gelişme sürecini ifade eden kavramdır. Biyolojik ve psikolojik bağlamlarda farklı anlamlarda kullanılır.
Biyolojik anlamda morfojenez, embriyonik gelişim sırasında hücrelerin farklılaşarak dokulara, organlara ve vücut yapılarına dönüşme sürecini ifade eder. Sinir sistemi morfojenezi, beyin ve omurilik yapılarının gelişimini kapsar ve nöropsikoloji açısından önemlidir.
Aile terapisi ve sistem kuramı bağlamında morfojenez, bir ailenin veya sosyal sistemin yeni yapılar, roller ve işlevsel kalıplar geliştirerek değişmesi ve büyümesi sürecini tanımlar. Homeostasis (sistemin dengesini koruma eğilimi) ile zıt bir kavram olarak ele alınır. Salvador Minuchin’in yapısal aile terapisi ve Gregory Bateson’ın sistem kuramı, aile morfojenezini anlamada öncü çalışmalar sunmuştur.
Bir aile, yeni bir bebeğin doğumu, çocuğun ergenliğe girmesi veya ebeveynlerin emekli olması gibi geçiş dönemlerinde morfojenez yaşar — yeni roller, kurallar ve etkileşim kalıpları oluşturur.
Ayrıca bakınız: Aile Terapisi, Sistem Yaklaşımı, Gelişim Psikolojisi