NEO Kişilik Envanteri (İng. NEO Personality Inventory-Revised, NEO-PI-R), Paul T. Costa ve Robert R. McCrae tarafından geliştirilen ve Beş Faktör kişilik modeline göre normal yetişkin kişiliğini değerlendiren kapsamlı bir öz bildirim envanteridir.
Tanım
NEO-PI-R, 240 maddeden oluşur ve beşli Likert ölçeğiyle yanıtlanır. Uygulama süresi 30-45 dakikadır. Envanter beş temel kişilik boyutunu (Alanlar) ve her boyutun altındaki altı alt özelliği (Özellikler) ölçer; böylece toplamda 30 alt ölçek puanı üretir.
Kuramsal Arka Plan
Costa ve McCrae, 1970’lerin sonunda başlangıçta yalnızca üç faktörü (nörotisizm, dışadönüklük ve deneyime açıklık) ölçen NEO Envanteri’ni geliştirdi. NEO kısaltması bu üç alandan gelmektedir. 1985’te yayımlanan ilk NEO-PI’da uyumluluk ve sorumluluk faktörleri eklenerek Beş Faktör modeli tamamlandı.
Beş Faktör modeli, birbirinden bağımsız yürütülen leksikal araştırmalardan ve faktör analitik çalışmalardan yakınsayan bulgularla şekillendi. Bugün kişilik psikolojisinde en çok kabul gören betimleyici modeldir. 1992’de NEO-PI-R ve 2010’da NEO-PI-3 (ergenlere de uygulanabilen versiyon) yayımlandı.
Klinik Görünüm
NEO-PI-R’nin ölçtüğü beş alan şunlardır:
Nörotisizm (N): Duygusal dengesizliğe eğilim. Alt özellikleri: kaygı, öfke-düşmanlık, depresyon, öz-bilinç, dürtüsellik, incinebilirlik.
Dışadönüklük (E): Sosyal enerji ve olumlu duygulanıma yönelim. Alt özellikleri: sıcaklık, sosyallik, atılganlık, etkinlik, heyecan arama, olumlu duygular.
Deneyime Açıklık (O): Yenilik, sanat ve fikirlere ilgi. Alt özellikleri: hayal gücü, estetik, duygulara açıklık, eylemlere açıklık, fikirlere açıklık, değerlere açıklık.
Uyumluluk (A): Kişilerarası işbirliği. Alt özellikleri: güven, doğruluk, özgecilik, uysallık, alçakgönüllülük, duyarlılık.
Sorumluluk (C): Hedefe yönelim ve disiplin. Alt özellikleri: yeterlik, düzen, görev bilinci, başarma çabası, öz disiplin, düşünüp taşınma.
Uygulama Alanları
NEO-PI-R normal kişilik değişkenlerini ölçtüğünden klinik populasyonun yanı sıra personel seçimi, kariyer danışmanlığı, iş yeri uyum değerlendirmesi, araştırma ve evlilik danışmanlığı gibi pek çok alanda kullanılır. Klinik bağlamda kişilik bozukluklarının boyutsal anlaşılmasına katkı sağlar, ancak MCMI veya MMPI gibi klinik patolojiye odaklı ölçekler kadar psikopatoloji duyarlı değildir.
İlişkili Kavramlar
NEO-PI-R, 16PF ile birlikte boyutsal kişilik ölçümünün iki ana aracıdır. Her ikisi de faktör analitik geleneğin ürünüdür, ancak farklı faktör yapıları önerir. Kısa versiyonu NEO-FFI (60 madde) yalnızca beş temel alanı ölçer ve hızlı uygulama gerektiren bağlamlarda tercih edilir.