Nesne Kalıcılığı (İng: object permanence), bir nesnenin görüş alanından çıktığında bile var olmaya devam ettiğinin kavranmasıdır. Jean Piaget’nin bilişsel gelişim kuramında, duyusal-motor dönemin (0-2 yaş) en önemli kazanımlarından biridir.
Piaget’ye göre bebekler başlangıçta “gözden uzak olan, akıldan da uzaktır” ilkesiyle hareket eder. Bir oyuncak örtüyle kapatıldığında, bebek onu aramaz — çünkü görünmeyen nesnenin varlığını kavrayamamaktadır. Yaklaşık 8-12 ay civarında bebekler örtünün altındaki nesneyi aramaya başlar, bu da nesne kalıcılığının gelişmeye başladığını gösterir.
Ancak bu aşamada bebekler A-değil-B hatası yapar: Nesne daha önce A konumunda bulunmuşsa ve gözleri önünde B konumuna taşınmışsa, hâlâ A’da arama eğilimi gösterir. Yaklaşık 18-24 ayda nesne kalıcılığı tam olarak yerleşir ve çocuk görünmez yer değiştirmeleri de takip edebilir.
Modern araştırmalar (özellikle Renée Baillargeon’un çalışmaları), bebeklerin Piaget’nin öngördüğünden çok daha erken — 3-4 ay gibi — nesne kalıcılığının temellerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, Piaget’nin aşama modelini yeniden değerlendirmeye yol açmıştır.
Nesne kalıcılığı, ayrılık kaygısının gelişimsel temeliyle doğrudan ilişkilidir: Bebek, anne görüş alanından çıktığında “var olmaya devam ettiğini” kavradığında, yokluğunu bilinçli olarak hisseder ve kaygılanır.
Ayrıca bakınız: Bilişsel Gelişim, Piaget, Gelişim Psikolojisi, Ayrılık Kaygısı