Penis kıskançlığı (İng: penis envy), Sigmund Freud’un psikoseksüel gelişim kuramında, fallik dönemdeki (3-6 yaş) kız çocuklarının penise sahip olmadıklarını fark ettiklerinde yaşadıkları varsayılan eksiklik ve kıskançlık duygusunu ifade eden tartışmalı bir kavramdır.
Freud’a göre penis kıskançlığı, kız çocuklarının psikoseksüel gelişiminde merkezi bir rol oynar. Bu dönemde kız çocuğu annesini eksikliğinden sorumlu tutar, babasına yönelir (Elektra kompleksi) ve zamanla penis arzusu bir çocuk sahibi olma arzusuna dönüşür. Freud bu süreci kadın süperegosunun ve cinsel kimliğinin oluşumunda belirleyici olarak değerlendirmiştir.
Penis kıskançlığı kavramı, psikoloji tarihinin en çok eleştirilen kavramlarından biridir. Karen Horney, Freud’un bu görüşüne “rahim kıskançlığı” (womb envy) kavramıyla karşılık vermiş ve erkeklerin kadınların doğurma kapasitesini kıskandığını öne sürmüştür. Feminist psikologlar, penis kıskançlığının biyolojik bir gerçeklikten ziyade ataerkil toplumda kadınların yaşadığı güç eşitsizliğinin yansıması olduğunu savunmuşlardır.
Günümüz psikanalizinde kavram büyük ölçüde simgesel düzeyde ele alınmakta; penis, güç ve ayrıcalığın bir metaforu olarak yorumlanmaktadır.
Ayrıca bakınız: Psikoseksüel Gelişim, Freud, Elektra Kompleksi, Oidipus Kompleksi, Psikanaliz, Karen Horney