Savaş ya da kaç tepkisi (İng: fight or flight response), organizmanın algılanan bir tehdit karşısında otomatik olarak verdiği fizyolojik ve psikolojik stres tepkisidir. Walter Cannon tarafından 1920’lerde tanımlanmıştır.
Bir tehdit algılandığında amigdala hipotalamusu uyarır ve sempatik sinir sistemi devreye girer. Adrenal bezlerden adrenalin (epinefrin) ve kortizol salgılanır. Bu süreçte kalp hızı ve kan basıncı artar, kas gruplarına kan akışı yoğunlaşır, pupiller genişler, sindirim sistemi yavaşlar ve enerji kaynakları harekete geçirilir. Tüm bu değişiklikler organizmayı tehditten kaçmaya veya onunla savaşmaya hazırlar.
Evrimsel açıdan savaş ya da kaç tepkisi, atalarımızın fiziksel tehditlerle (yırtıcı hayvanlar, düşmanlar) başa çıkması için gelişmiş hayat kurtarıcı bir mekanizmadır. Ancak modern yaşamda bu tepki, fiziksel tehdit içermeyen durumlarda da (sınav kaygısı, iş stresi, sosyal baskı) tetiklenebilir. Kronik olarak aktive olduğunda anksiyete bozuklukları, kardiyovasküler sorunlar ve bağışıklık sistemi zayıflamasına katkıda bulunabilir.
Günümüzde tepkiye “don” (freeze) ve “fawn” (boyun eğme) yanıtları da eklenmiş, kavram “savaş-kaç-don-boyun eğ” olarak genişletilmiştir. Bu özellikle travma psikolojisinde önemli bir gelişmedir.
Ayrıca bakınız: Stres, Kaygı, Amigdala, Sempatik Sinir Sistemi, Travma, Kortizol