Şema (İng: schema), bireyin geçmiş deneyimlerine dayalı olarak oluşturduğu, gerçek dünyadaki olayların, nesnelerin ve ilişkilerin soyut temsillerini içeren bilişsel yapılardır. Şemalar, hafızada saklanan organize bilgi kalıplarıdır ve yeni bilginin algılanması, yorumlanması ve hatırlanmasında rehberlik eder.
Şema kavramı, psikolojide birden fazla bağlamda kullanılır. Jean Piaget’nin bilişsel gelişim kuramında şemalar, çocukların dünyayı anlamlandırmak için kullandıkları zihinsel yapılardır ve asimilasyon (mevcut şemaya uydurma) ile akomodasyon (şemayı değiştirme) süreçleriyle gelişir. Bilişsel psikolojide ise şemalar, bilgi işleme süreçlerinin temel bileşenidir.
Jeffrey Young’un şema terapisi yaklaşımında ise erken dönem uyumsuz şemalar, çocukluk döneminde oluşan ve yetişkinlikte ilişki sorunlarına, duygusal güçlüklere yol açan derin inanç kalıplarını ifade eder. Terk edilme, duygusal yoksunluk, kusursuzluk gibi 18 farklı erken dönem şeması tanımlanmıştır.
Günlük hayatta şemalar, bir restorana gittiğimizde menü okuma, sipariş verme ve ödeme yapma gibi davranış dizilerini otomatik olarak yönlendiren zihinsel senaryolar olarak işlev görür.
Ayrıca bakınız: Bilişsel Gelişim, Bilişsel Süreçler, Cinsiyet Şeması