Soyutlama (İng: abstraction), somut nesne ve deneyimlerden genel kavramlar, ilkeler ve kurallar çıkarma bilişsel sürecidir. İnsan düşüncesinin en temel ve ayırt edici özelliklerinden biridir.
Soyutlama yetisi, bireyin belirli örneklerden genel kategorilere ulaşmasını sağlar. Örneğin farklı renk, boyut ve cinsteki köpekleri gördükten sonra “köpek” kavramını oluşturmak bir soyutlama sürecidir. Bu yeti, somut deneyimlerin ötesinde düşünmeyi, planlama yapmayı ve geleceği öngörmeyi mümkün kılar.
Jean Piaget’nin bilişsel gelişim kuramında soyut düşünme yetisi, soyut işlemler döneminde (yaklaşık 11-12 yaş ve sonrası) gelişir. Bu dönemde ergenler hipotetik durumlar hakkında düşünebilir, mantıksal çıkarımlar yapabilir ve soyut kavramları (adalet, özgürlük, aşk gibi) anlayabilir hale gelirler. Somut işlemler dönemindeki çocuklar ise düşünmek için somut nesnelere ve deneyimlere ihtiyaç duyar.
Klinik uygulamada soyutlama yetisi, bilişsel işlevlerin önemli bir göstergesidir. Atasözü yorumlama, benzerlik bulma ve kavram oluşturma testleri soyutlama kapasitesini değerlendirmek için kullanılır. Şizofreni ve frontal lob hasarlarında somut düşünme (soyutlama güçlüğü) gözlemlenebilir.
Ayrıca bakınız: Bilişsel Gelişim, Piaget, Bilişsel Süreçler, Soyut İşlemler Dönemi, Düşünme