Zihin Kuramı (İng: Theory of Mind, ToM), başkalarının düşünceleri, inançları, niyetleri ve duyguları hakkında çıkarımda bulunma kapasitesidir. Diğer insanların zihinsel durumlarının kendi zihinsel durumlarından farklı olabileceğini anlama yetisidir.
Zihin kuramı gelişimi, çocuklarda yaklaşık 4-5 yaş civarında önemli bir dönüm noktasına ulaşır. Bu yaşta çocuklar, “yanlış inanç testi”ni (Sally-Anne testi) başarıyla geçebilir: Birinin gerçeklikle uyuşmayan bir inanca sahip olabileceğini ve bu inanca göre davranacağını anlayabilirler. Daha erken dönemde (18-24 ay) ise bakış yönü takibi ve ortak dikkat gibi zihin kuramının öncül becerileri gözlemlenir.
Zihin kuramı, sosyal etkileşimin temel taşıdır. Empati kurma, başkalarının davranışlarını öngörme, yalan söyleme, aldatma, ikna etme ve espri anlama gibi sosyal beceriler zihin kuramına dayanır. Bu nedenle gelişim psikolojisi, sosyal psikoloji ve klinik psikoloji için merkezi bir kavramdır.
Otizm spektrum bozukluğunda zihin kuramı güçlükleri yaygın olarak gözlemlenir. Simon Baron-Cohen’in “zihin körlüğü” (mindblindness) hipotezi, otizmdeki sosyal iletişim güçlüklerinin zihin kuramı eksikliğinden kaynaklandığını öne sürer.
Çocuklarda sosyal becerilerin gelişimi hakkında sosyal gelişim rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.
Ayrıca bakınız: Empati, Bilişsel Gelişim, Gelişim Psikolojisi, Otizm