Bağımsız Değişken (İng: independent variable, IV), deneysel araştırmalarda araştırmacının sistematik olarak değiştirdiği veya manipüle ettiği değişkendir. Bağımlı değişken üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla kontrol edilir.
Deneysel tasarımda bağımsız değişken, “neden” rolünü üstlenir. Araştırmacı, “X’i değiştirirsem Y nasıl etkilenir?” sorusunu yanıtlamak için bağımsız değişkeni farklı düzeylerde uygular ve bağımlı değişkendeki değişimleri gözlemler. Örneğin, uyku süresinin bellek performansına etkisini inceleyen bir deneyde uyku süresi (4 saat, 8 saat, 12 saat) bağımsız değişken, bellek testi puanı ise bağımlı değişkendir.
Bağımsız değişkenler manipüle edilen (araştırmacının doğrudan kontrol ettiği — ilaç dozu, terapi türü) ve konu değişkeni (katılımcının mevcut özelliği — yaş, cinsiyet, tanı) olarak ikiye ayrılır. Konu değişkenleri gerçek anlamda manipüle edilemez, bu nedenle nedensel çıkarımları sınırlar.
İyi tasarlanmış bir deneyde, bağımsız değişken dışındaki tüm değişkenler (karıştırıcı değişkenler) sabit tutulur veya kontrol edilir. Randomizasyon, karıştırıcı değişkenlerin etkisini dengelemek için kullanılır.
Ayrıca bakınız: Bağımlı Değişken, Deney, Bilimsel Yöntem, Hipotez