Çocuk Davranış Kontrol Listesi (İng. Child Behavior Checklist, CBCL), Thomas M. Achenbach tarafından geliştirilen ve çocuk ve ergenlerde geniş bir davranışsal ve duygusal sorun yelpazesini ebeveyn bildirimiyle değerlendiren bir ölçektir. Achenbach Ampirik Tabanlı Değerlendirme Sistemi’nin (Achenbach System of Empirically Based Assessment, ASEBA) çekirdek bileşenidir.
Tanım
CBCL, iki temel yaş grubu için ayrı formlara sahiptir: CBCL/1½-5 (okul öncesi) ve CBCL/6-18 (okul çağı). 6-18 form, yaklaşık 120 davranış maddesinden oluşur ve her madde 0 (doğru değil), 1 (bazen doğru) veya 2 (çoğunlukla/sıklıkla doğru) olarak puanlanır. Uygulama süresi 15-20 dakikadır.
Kuramsal Arka Plan
Achenbach, 1960’lardaki doktora çalışmasında çocuk psikopatolojisini ampirik olarak türetilmiş boyutlar üzerinden betimlemeyi önerdi. Bu yaklaşım, dönemin DSM tabanlı kategorik tanı yaklaşımına alternatif bir boyutsal çerçeve sunuyordu.
Achenbach’ın faktör analitik çalışmaları, çocuk psikopatolojisinin üst düzeyde iki geniş boyutta toplandığını gösterdi: İçe Yönelim Sorunları (kaygı, depresyon, içe çekilme, somatik yakınmalar) ve Dışa Yönelim Sorunları (kural ihlali ve saldırgan davranış). Bu iki boyutun ampirik geçerliği kültürler arası çalışmalarda güçlü biçimde desteklenmiştir.
ASEBA sistemi zaman içinde CBCL’in yanı sıra öğretmen raporları (TRF), gençlerin öz bildirim formları (YSR), yetişkin formları (ASR ve ABCL) ve okul öncesi çocuklar için C-TRF gibi pek çok paralel form geliştirmiştir.
Klinik Görünüm
CBCL/6-18 sekiz sendrom ölçeği üretir: kaygılı/depresif, içe çekilmiş/depresif, somatik yakınmalar, sosyal sorunlar, düşünce sorunları, dikkat sorunları, kural ihlali yapan davranış ve saldırgan davranış. Bu ölçekler daha üst düzeyde İçe Yönelim, Dışa Yönelim ve Toplam Sorun puanlarına dönüştürülür.
Ayrıca DSM ile uyumlu altı ölçek (duygulanım sorunları, kaygı sorunları, somatik sorunlar, dikkat eksikliği/hiperaktivite, karşıt olma karşı gelme, davranım sorunları) üretilir. Puanlar yaşa ve cinsiyete göre T-puanlarına dönüştürülür; klinik kesim noktaları ampirik olarak belirlenmiştir.
Uygulama Alanları
CBCL, çocuk klinik değerlendirmesinde, okul rehberlik değerlendirmesinde, epidemiyolojik araştırmalarda ve psikofarmakolojik çalışmalarda yaygın olarak kullanılır. 100’den fazla dile çevrilmiş olması, kültürler arası çocuk psikopatolojisi araştırmalarında standart bir araç hâline gelmesini sağlamıştır. Türkçe’ye uyarlanmış ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır.
İlişkili Kavramlar
CBCL, Conners Derecelendirme Ölçekleri ile birlikte çocuk ve ergen davranış değerlendirmesinin iki büyük ölçek ailesidir. CBCL daha geniş bir psikopatoloji spektrumunu kapsarken, Conners DEHB odaklıdır. Vineland Uyum Davranış Ölçekleri ile birlikte kullanıldığında patoloji ve uyum işlevselliği paralel olarak değerlendirilir.