Hawthorne Etkisi (İng: Hawthorne effect), bireylerin gözlemlendiklerinin veya bir araştırmaya katıldıklarının farkında olmaları nedeniyle davranışlarını değiştirmesi olgusudur. Adını 1924-1932 yılları arasında ABD’deki Western Electric şirketinin Hawthorne fabrikasında yapılan deneylerden almaktadır.
Orijinal deneylerde araştırmacılar, aydınlatma koşullarının işçi verimliliğini nasıl etkilediğini inceliyordu. Şaşırtıcı şekilde, ışığın artırılması da azaltılması da verimliliği artırdı. Sonuç: İşçilerin performansını değiştiren fiziksel koşullar değil, gözlemleniyor ve önemsenmiyor olma duygusuydu.
Hawthorne etkisi, psikoloji araştırmaları için önemli bir metodoloik tehdit oluşturur. Katılımcılar araştırmanın amacını bildiklerinde veya gözlemlendiklerini hissettiklerinde “beklenen” şekilde davranma eğilimi gösterebilir. Bu nedenle modern araştırmalarda çift-kör deneysel tasarımlar, kontrol grupları ve katılımcılara araştırmanın gerçek amacının tam olarak açıklanmaması (deception) gibi önlemler alınır.
Günlük hayatta Hawthorne etkisi, güvenlik kamerası olan ortamlarda insanların daha dikkatli davranması veya performans değerlendirmesi sırasında çalışanların olağanüstü çaba göstermesi gibi durumlarda gözlemlenir.
Ayrıca bakınız: Deney, Bağımlı Değişken, Sosyal Psikoloji