Aşırı genelleme (İng: overgeneralization), tek bir olaya veya sınırlı sayıda deneyime dayanarak geniş kapsamlı olumsuz sonuçlar çıkarma biçimindeki bilişsel çarpıtmadır. Aaron Beck’in bilişsel terapi modelinde tanımlanan temel düşünce hatalarından biridir.
Aşırı genellemede birey, izole bir olumsuz deneyimi tüm benzer durumlara genelleyerek “her zaman”, “hiçbir zaman”, “herkes”, “kimse” gibi mutlak ifadeler kullanır. Örneğin tek bir iş başvurusundan ret alan kişinin “hiçbir zaman iş bulamayacağım” düşüncesi, bir ilişkide hayal kırıklığı yaşayan birinin “kimse beni sevmez” inancı aşırı genelleme örnekleridir.
Bu bilişsel çarpıtma, özellikle depresyon ve kaygı bozukluklarında yaygındır. Depresyondaki bireyler olumsuz deneyimleri kendi değerlerinin bir kanıtı olarak genellerken, kaygılı bireyler tehdit algılarını abartır. Aşırı genelleme, öğrenilmiş çaresizlik ile de ilişkilidir: tekrarlanan başarısızlık deneyimleri “ne yaparsam yapayım başaramam” şeklinde genellenebilir.
Bilişsel terapide aşırı genelleme, kanıt inceleme ve alternatif düşünce geliştirme teknikleriyle ele alınır.
Ayrıca bakınız: Bilişsel Çarpıtmalar, Bilişsel Terapi, Beck, Depresyon, Öğrenilmiş Çaresizlik