Sistematik Duyarsızlaştırma (İng: systematic desensitization), Joseph Wolpe tarafından 1958’de geliştirilen, fobilerin ve kaygı bozukluklarının tedavisinde kullanılan davranışçı bir terapi tekniğidir. Karşılıklı ketleme (reciprocal inhibition) ilkesine dayanır.
Teknik üç aşamadan oluşur: İlk olarak danışana gevşeme eğitimi verilir (progresif kas gevşemesi veya derin nefes egzersizleri). İkinci aşamada terapist ve danışan birlikte bir kaygı hiyerarşisi oluşturur — korkutucu uyaranı en az kaygı verenden en çok kaygı verene doğru sıralar. Üçüncü aşamada danışan gevşemiş durumda, hiyerarşideki en düşük kaygı düzeyinden başlayarak korkutucu uyaranla kademeli olarak karşılaştırılır.
Temel ilke: Gevşeme ve kaygı aynı anda yaşanamaz (karşılıklı ketleme). Danışan her basamakta kaygı yaşamadan kalabildiğinde bir sonraki basamağa geçilir. Bu süreç, koşullanmış korku tepkisini kademeli olarak söndürür.
Sistematik duyarsızlaştırma; özgül fobiler (yükseklik, örümcek, uçak), sosyal kaygı, sınav kaygısı ve performans anksiyetesinde etkili bir yöntemdir. Modern uygulamalarda sanal gerçeklik teknolojisi, gerçek yaşam maruziyetinin güvenli bir alternatifi olarak kullanılmaktadır.
Ayrıca bakınız: Davranışçı Yaklaşım, Klasik Koşullanma, Fobi, Kaygı (Anksiyete)