Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (İng. Hamilton Rating Scale for Depression, HAM-D veya HDRS), Max Hamilton tarafından 1960’ta yayımlanan ve depresyon şiddetinin klinisyen tarafından değerlendirilmesinde altın standart kabul edilen ölçektir.
Tanım
HAM-D, tanı konmuş depresyon hastalarında belirti şiddetini değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Orijinal versiyonu 17 maddeden oluşur; 21 ve 24 maddelik uzatılmış versiyonları da bulunmaktadır. Maddeler klinisyen tarafından yarı yapılandırılmış bir görüşme sırasında 0-4 veya 0-2 arasında puanlanır.
Kuramsal Arka Plan
Hamilton, ölçeği yeni geliştirilen antidepresan ilaçların etkinliğini ölçmek için ortaya çıkan ihtiyaç üzerine hazırladı. Dönemin psikiyatrisi, standart bir şiddet ölçeği olmadığından tedavi çalışmalarını karşılaştırmakta zorluk yaşıyordu. HAM-D, psikofarmakoloji araştırmalarının temel çıktı değişkeni hâline gelerek on yıllarca alanın en çok atıf alan ölçümlerinden biri olmuştur.
Ölçeğin uzun süre kullanımı, bazı metodolojik eleştirileri de beraberinde getirmiştir. Maddelerin melankolik/bedensel belirtilere ağırlık vermesi, atipik depresyon belirtilerinin (uyku ve iştah artışı gibi) yeterince temsil edilmemesi ve puanlamanın klinisyene aşırı bağımlı olması başlıca eleştirilerdir.
Klinik Görünüm
HAM-D maddeleri depresif ruh hâli, suçluluk, intihar düşüncesi, uykusuzluk (erken-orta-geç), iş ve aktivitelerde azalma, yavaşlama, ajitasyon, psişik-somatik anksiyete, gastrointestinal belirtiler, genel somatik belirtiler, cinsel belirtiler, hipokondriyazis, iç görü ve kilo kaybı gibi alanları kapsar.
Değerlendirme yaklaşık 20-30 dakika sürer ve klinik görüşme sırasında toplanan bilgiye dayanır. Remisyon genellikle 17 maddelik toplam puanın 7’nin altına inmesi olarak kabul edilir. Tedavi yanıtı, başlangıç puanında %50 veya daha fazla azalma olarak tanımlanır.
İlişkili Kavramlar
HAM-D, Beck Depresyon Envanteri gibi öz bildirim ölçekleriyle tamamlayıcı biçimde kullanılır; biri hastanın öznel deneyimini, diğeri klinisyen gözlemini yansıtır. Aynı yazarın Hamilton Anksiyete Derecelendirme Ölçeği ile birlikte duygudurum ve anksiyete bozukluklarında standart bir değerlendirme çerçevesi oluşturur. MADRS (Montgomery-Åsberg Depresyon Derecelendirme Ölçeği) son yıllarda HAM-D’ye alternatif olarak gelişmiştir.